ดูดาวนอกบ้าน

 

ดาวศุกร์ สีสันตามจริง credit: NASA  via wikimedia ดาวประจำเมือง ดาวโต้รุ่ง หรือ ดาวประกายพรึก ก็คือดาวศุกร์นั่นเอง ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์ที่มีขนาดใกล้เคียงกับโลก จึงได้รับฉายาว่าเป็นฝาแฝดกับโลก แต่นอกจากขนาดแล้วไม่มีอะไรระหว่างโลกกับดาวศุกร์ที่เหมือนกันอีกเลย เช่น ดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์ที่ร้อนที่สุดในระบบสุริยะ มีอุณหภูมิเฉลี่ยที่ผิวสูงถึง 400 องศาเซลเซียส เนื่องจากชั้นบรรยากาศเต็มไปด้วยก๊าซคาร์บอนไดออกไซด์ ทำให้เกิดสภาวะเรือนกระจกที่รุนแรงมาก ๆ คนไทยเรียกดาวศุกร์ว่าดาวประจำเมืองหากเห็นตอนหัวค่ำ และเรียกดาวศุกร์ว่าดาวโต้รุ่งหรือดาวประกายพรึกหากเห็นตอนเช้า ที่เป็นเช่นนี้เพราะดาวศุกร์เป็นดาวเคราะห์ที่อยู่ใกล้กับดวงอาทิตย์ เราจึงเห็นดาวศุกร์อยู่ใกล้ ๆ กับดวงอาทิตย์ ซึ่งก็คือตอนหัวค่ำและตอนเช้านั่นเอง นอกจากดาวศุกร์แล้วเราก็มักเห็นดาวพุธตอนหัวค่ำหรือตอนเช้าเช่นเดียวกัน แต่ดาวพุธอยู่ใกล้กับดวงอาทิตย์มากที่สุด จึงมักจะสังเกตเห็นได้ยาก เพราะจะขึ้นและตกเกือบ ๆ พร้อมกับดวงอาทิตย์นั่นเอง ดาวศุกร์มีความสว่างปรากฏ อยู่ระหว่าง -4.9 ถึง -3.8 (แล้วแต่ว่าเห็นเต็มดวงหรือเป็นเสี้ยว) ซ...

ดวงอาทิตย์ ไม่ใช่ดาวฤกษ์เพียงดวงเดียวที่มีดาวเคราะห์โคจรอยู่โดยรอบ ดาวฤกษ์ดวงอื่นหลายดวงก็มีดาวเคราะห์โคจรอยู่เช่นเดียวกัน ด้วยโครงการค้นหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ (exoplanets) เช่น โครงการของ Kepler ทำให้มีการค้นพบดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะแล้วหลายพันดวง ในปี พ.ศ. 2561 (ค.ศ. 2018) นาซาเตรียมค้นหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะเพิ่มเติม ด้วยดาวเทียม TESS ( Transiting Exoplanet Survey Satellite - ดาวเทียมค้นหาการเคลื่อนที่ผ่านหน้าดาวฤกษ์ของดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะ) TESS - Transiting Exoplanet Survey Satellite ( NASA ) โดย TESS จะทำการค้นหาดาวเคราะห์นอกระบบสุริยะด้วยวิธีการ planet transit หรือ การเคลื่อนที่ผ่านหน้าดาวฤกษ์ของดาวเคราะห์ ดาวเคราะห์ไม่มีแสงสว่างในตัวเอง ดังนั้นเราจึงไม่สามารถมองเห็นดาวเคราะห์ได้ ยกเว้นดาวเคราะห์ในระบบสุริยะที่สะท้อนแสงจากดวงอาทิตย์ เราจึงมองเห็น ดาวเคราะห์ในระบบ ดาวฤกษ์-ดาวเคราะห์ อื่น ๆ อยู่ไกลมาก แสงสะท้อนจากดาวเคราะห์เหล่านั้น น้อยนิดมากและมาไม่ถึงเรา เราจึงไม่สามารถมองเห็นได้ และแม้ว่าจะใช้กล้องโทรทรรศน์ใหญ่ขนาดไหน ก็ไม่สามารถมองเห็นได้เช่นกัน ดังนั้...

กล้องดูดาวประกอบไปด้วยเลนส์และกระจก จึงมีความสามารถในการบังคับทิศทางแสง ทำให้ภาพวัตถุท้องฟ้ามีความสว่างมากขึ้นหรือมีขนาดใหญ่ขึ้นจนมองเห็นรายละเอียดได้ กล้องดูดาวแบ่งได้เป็น 3 ประเภทใหญ่ ๆ คือ กล้องดูดาวแบบหักเหแสง (refractor telescope) กล้องดูดาวแบบสะท้อนแสง (reflector telescope) และ กล้องดูดาวแบบผสม (catadioptric telescope) กล้องดูดาวแบบหักเหแสง (refractor telescope)  ประกอบไปด้วยเลนส์ใกล้วัตถุ (objective lens) และเลนส์ใกล้ตา (eyepiece) เลนส์ใกล้วัตถุทำหน้าที่รวมแสงจากวัตถุท้องฟ้าให้มีความสว่างมากขึ้น ส่วนเลนส์ใกล้ตาทำหน้าที่ขยายภาพของวัตถุ กล้องดูดาวแบบหักเหแสง 1. เลนส์ใกล้วัตถุ, 2. เลนส์ใกล้ตา, F จุดโฟกัส กล้องดูดาวแบบสะท้อนแสง (reflector telescope) ประกอบไปด้วยกระจกปฐมภูมิ (primary mirror) กระจกทุติยภูมิ (secondary mirror) และเลนส์ใกล้ตา (eyepiece) กระจกปฐมภูมิทำหน้าที่รวมแสงจากวัตถุท้องฟ้าให้มีความสว่างมากขึ้น กระจกทุติยภูมิทำหน้าที่หักเหแสงดังกล่าวเข้าสู่เลนส์ใกล้ตา และเลนส์ใกล้ตาก็ทำหน้าที่ขยายภาพของวัตถุนั้น กล้องดูดาวแบบสะท้อนแสง 1. กระจกปฐมภ...

ลูกหาบเหงา วันอาทิตย์ที่ 10 ธันวาคม 2560 เดินทางไปถึงเชียงใหม่เวลา 15:00 น. การบินไปช่วงกลาง ๆ ของวันหยุดยาว และบินกลับในวันทำงาน ทำให้ได้ตั๋วเครื่องบินที่ราคาไม่แพงมาก จากสนามบินเชียงใหม่รับรถเช่าแล้วขับไปทาง อ.จอมทอง ผ่าน อ.ฮอด เพื่อเข้าสู่ อ.อมก๋อย ระยะทางประมาณ 200 กม. ใช้เวลาเดินทางประมาณ 3 ชั่วโมง 30 นาที เส้นทางเลย ฮอด มาแล้วเป็น ถนนสองเลน ขึ้นเขา และทางโค้งเยอะ จึงใช้ความเร็วได้ไม่มากนัก ผมมาถึง อมก๋อย เวลาประมาณ หนึ่งทุ่ม ท้องฟ้ามืดและอากาศเย็น ที่อมก๋อย พักที่เฉลิมพันธ์รีสอร์ท 1 คืน 400 บาท ห้องพัดลม ห้องแอร์นี่ไม่จำเป็น เพราะอากาศเย็น ที่พักดีและอาหารอร่อย เฉลิมพันธ์รีสอร์ท วันจันทร์ที่ 11 ธันวาคม 2560 เช็คเอาต์และเดินทางไปกินอาหารเช้าที่ตลาดสดอมก๋อย พร้อมทั้งซื้อข้าวใส่กล่องไปกินเป็นอาหารกลางวัน อาหารเย็น และอาหารเช้าวันถัดไป ข้าวกลางวันเป็นข้าวผัด ส่วนอาหารเย็นเป็นข้าวเหนียวกับไส้อั่ว อย่างหลังอยู่ถึงเช้าก็ไม่เสีย ผมเอากล่องข้าวไปให้แม่ค้าใส่ ซึ่งจะแน่นหนาแข็งแรงและพกสะดวกกว่ากล่องโฟม ผมคิดว่าการค้างบนเขาแค่คืนเดียว ไม่จำเป็นต้องทำอาหาร จ...

"ดวงจันทร์" เป็นวัตถุท้องฟ้าที่มีความสว่างมากถ่ายในเมืองก็ได้ ดังนั้นการถ่ายรูปดวงจันทร์จึงเหมาะมากสำหรับมือใหม่ (อย่างผม) ภาพที่ดีที่สุดในการถ่ายภาพดวงจันทร์ครั้งแรก ภาพไม่ได้แต่งอะไรนะครับ แค่ crop ภาพตัดส่วนเกินออกเฉย ๆ วันที่ถ่าย: 23 พฤศจิกายน 2560 เวลา: 18:00 - 19:30 สถานที่: กรุงเทพ ดิถีจันทร์: ขึ้น 5 ค่ำ ความสว่าง 20% อุปกรณ์ 1. กล้องถ่ายรูป ต้องเป็นแบบถอดเลนส์ได้นะครับ จะเป็น mirrorless หรือ DSLR ก็ได้ ผมใช้ Sony Nex F3 2. T-ring เอาไว้ต่อกับกล้องถ่ายรูปแทนเลนส์ รุ่นของ T-ring ขึ้นอยู่กับกล้อง ผมใช้ Sony Nex F3 ก็เลยใช้ T-ring แบบ E-mount สำหรับ Sony Nex ซื้อมาจาก ebay 3. T-adapter เป็นอุปกรณ์ต่อระหว่าง T-ring และกล้องดูดาว T-adapter ของผมมีขนาด 1.25" เท่ากับขนาด eyepiece ของกล้องดูดาวตัวที่จะใช้ ผมซื้อ T-adapter มาพร้อมกับ T-ring 4. กล้องดูดาว เผอิญที่ทำงานตั้งกล้องดูดวงจันทร์ ผมเลยได้รับอานิสงส์ไปด้วย เป็นกล้อง Vixen 102mm ความยาวโฟกัส 1000mm กล้องถ่ายรูป / T-ring / T-adapter *เลนส์กล้องไม่ต้องใช้ Vixen 102mm กล้องเก่ามาก แต่ยัง...

ผมขับรถมากว่า 100 กม. เลี้ยวรถออกจากถนนใหญ่เข้าสู่ถนนที่เล็กลงหลายครั้ง ตอนนี้ถนน 2 เลนที่เพิ่งลาดยางเสร็จใหม่ ๆ กำลังนำผมลอดผ่านต้นไม้น้อยใหญ่สองข้างทาง ผมเลี้ยวรถอีกครั้งเข้าสู่ถนนดินเลนเดียว ทางคดเคี้ยวเล็กน้อย รถปรับเป็นเกียร์ต่ำโดยอัตโนมัติวิ่งขึ้นเนินเขาจนสุดถนน บ้านไม้ชั้นเดียวยกพื้นตั้งอยู่ทางซ้าย รายล้อมด้วยเต็นต์พักแรม แลดูร่มรื่นใต้ต้นไม้ใหญ่ ที่ลานทำกิจกรรม เด็ก ๆ เพิ่งกลับมาจากการจับแมลง ส่วนคุณพ่อคุณแม่ก็กำลังง่วนอยู่กับการเตรียมอาหารกลางวันให้ลูก ๆ ตอนบ่ายเด็ก ๆ ทำกิจกรรมปลูกต้นไม้และไปเล่นน้ำที่ไหลผ่านฝายแบบอ่อยอิ่ง ลัดเลาะไปตามเนินเขาด้านล่าง กิจกรรมปลูกต้นไม้ กิจกรรมของผมเป็นการสอนให้เด็ก ๆ รู้จักดาวเคราะห์ในระบบสุริยะ  คุณแคลร์และน้องสาวเจ้าของไร่ ได้เตรียมดาวเคราะห์จำลองเอาไว้ ที่น่าสนใจคือดาวเคราะห์เหล่านี้มีขนาดเป็นไปตามสัดส่วนจริง ซึ่งเมื่อเอามาเรียงกันแล้ว ก็ดูเหมือนมีระบบสุริยะขนาดย่อมมาอยู่ในไร่กลางหุบเขา ระบบสุริยะจำลอง ขนาดมีสัดส่วนเท่าของจริง ผลิตโดยคุณแคลร์และน้องสาวเจ้าของไร่ หลังเด็ก ๆ เล่นน้ำเสร็จ กิจกรรมสำรวจระบบสุริยะก็เริ่มขึ้น กา...

การเดินทางของแสงและการเกิดภาพในกล้องดูดาว กล้องดูดาวหรือกล้องโทรทรรศน์ประกอบไปด้วยเลนส์นูน 2 ตัว  เลนส์นูนตัวที่ 1 คือเลนส์ใกล้วัตถุ (objective lens) และ เลนส์นูนตัวที่ 2 คือเลนส์ใกล้ตา (eyepiece) สมมติให้วัตถุท้องฟ้าเป็นลูกศรชี้ขึ้น อยู่ที่ระยะอนันต์ และไม่เห็นในภาพ เมื่อแสงเดินทางมาจากวัตถุเข้าสู่  เลนส์นูนตัวที่ 1 ทางซ้าย   เลนส์นี้ทำหน้าที่รวมแสง ให้ไปโฟกัสที่จุด  F1  ได้ภาพกลับหัวขนาดเล็กกว่าวัตถุ (ลูกศรสีฟ้าชี้ลง) และมีความสว่างมากขึ้น ภาพที่จุด F 1  อยู่ระหว่างจุดโฟกัส F2 และ เลนส์นูนตัวที่ 2 ทำให้ภาพที่เกิดจาก เลนส์นูนตัวที่ 2  มีขนาดใหญ่ขึ้นและไม่กลับหัว (ลูกศรสีชมพูมีทิศทางเดียวกับลูกศรสีฟ้า) เมื่อภาพของวัตถุมีขนาดใหญ่ขึ้น ก็สามารถเห็นรายละเอียดของวัตถุมากขึ้น การใช้เลนส์นูน 2 ตัวเรียงกันแบบนี้ เป็นหลักการทำงานของกล้องโทรทรรศน์แบบหักเหแสง (refractor telescopes) ทำให้สามารถเห็นวัตถุบนท้องฟ้าที่มีความสว่างน้อยได้ สามารถเห็นรายละเอียดของวัตถุที่มีขนาดปรากฏเล็ก ๆ เช่น ดาวเคราะห์ได้ และสามารถเห็นดาวที่อยู่ใกล้กันมาก ๆ เช่น ดาวคู่ แยก...

กลุ่มดาว สร้างโดยโปรแกรม stellarium กลุ่มดาว (Constellations) เกิดจากการเชื่อมโยงตำแหน่งของดวงดาวบนท้องฟ้า แล้วจินตนาการเป็นรูปคนบ้าง สัตว์บ้าง สิ่งของบ้าง ตั้งแต่ดั้งเดิม กลุ่มดาวเหล่านี้ถูกกำหนดขึ้นอย่างไม่เป็นทางการและมีความแตกต่างกันไปในแต่ละท้องถิ่น จนถึงต้นศตวรรษที่ 20 ด้วยความก้าวหน้าของวิทยาศาสตร์และอุปกรณ์สำรวจท้องฟ้า ทำให้มีการค้นพบวัตถุบนท้องฟ้าใหม่ ๆ มากมาย นักดาราศาสตร์มีแนวความคิดว่า การกำหนดขอบเขตของกลุ่มดาวให้เป็นทางการ จะเป็นประโยชน์ในการศึกษาวัตถุท้องฟ้า และสามารถใช้ชื่อกลุ่มดาวประกอบการตั้งชื่อดาวแปรแสง (variable stars) ได้ (อ้างอิง : IAU ) ตามสากลมีกลุ่มดาวบนท้องฟ้าทั้งหมด 88 กลุ่มดังนี้ ชื่อละติน ชื่ออังกฤษ ชื่อไทย Andromeda Andromeda กลุ่มดาวแอนดรอเมดา Antlia Air Pump กลุ่มดาวเครื่องสูบลม Apus Bird of Paradise กลุ่มดาวนกการเวก Aquarius Water Carrier กลุ่มดาวคนแบกหม้อน้ำ, กลุ่มดาวกุมภ์ Aquila Eagle กลุ่มดาวนกอินทรี Ara Altar กลุ่มดาว...

ดวงดาวมีความสว่างต่างกัน ความสว่างของดาวบนท้องฟ้า [Magnitude] ที่สังเกตเห็นจากโลก เรียกว่า  ความสว่างปรากฏ [ Apparent Magnitude]   หรือ  โชติมาตรปรากฏ [ โชติ = โชตช่วง ลุกโชน สว่าง,  มาตร = เครื่องมือวัด] ความสว่างดังกล่าวมีลำดับเป็นตัวเลข ดาวที่มีความสว่างเป็นเลขน้อย ๆ สว่างกว่าดาวที่มีความสว่างเป็นเลขมาก ๆ เช่น ดวงอาทิตย์มีความสว่าง -27 [เขียนสั้น ๆ เป็น M= -27, ตัว M มาจากคำว่า Magnitude] ดวงจันทร์เต็มดวง มีความสว่าง -13 [M=-13] เลข -27 มีค่าน้อยกว่า -13 แสดงว่าดวงอาทิตย์สว่างกว่าดวงจันทร์ ความสว่างหรือแมกนิจูดที่ต่างกัน 1 ดาวสว่างต่างกัน 2.512 เท่า เช่น ดวงอาทิตย์และดวงจันทร์เต็มดวง มีความสว่างหรือแมกนิจูดต่างกัน -27- [-13] = 14 [ค่าสัมบูรณ์] แสดงว่าดวงอาทิตย์สว่างกว่าดวงจันทร์เต็มดวง 2.512 คูณกัน 14 ครั้ง เท่ากับ 398,359.23 เท่า หรือเลขกลม ๆ ก็ 400,000 เท่านั่นเอง ดวงจันทร์เต็มดวง 400,000 ดวง สว่างเท่ากับดวงอาทิตย์ 1 ดวง ถ้าเราพูดถึงเฉพาะดาวฤกษ์ [stars]   ซิริอุส [Sirius] ในกลุ่มดาวหมาใหญ่ [Canis Major] เป็นดาวที่สว่างที่สุดบนท้องฟ้า...

ครั้งนี้ไม่ใช่ครั้งแรกที่นักดาราศาสตร์เจอดาวเคราะห์รอบดาวฤกษ์ดวงอื่น แต่เป็นครั้งแรกที่เจอมากถึง 7 ดวงและคล้ายคลึงกับโลก นอกจากนี้ 3 ใน 7 ดวงนี้ก็อาจมีสภาวะเหมาะสมต่อการดำรงค์ชีพของสิ่งมีชีวิต ภาพสเก็ตช์ (NASA)  ระบบ Trappist-1 เป็นระบบดาวฤกษ์-ดาวเคราะห์ มีดาวฤกษ์ตรงกลาง 1 ดวง และมีดาวเคราะห์โคจรรอบ ๆ อีก 7 ดวง อยู่ห่างจากเรา 40 ปีแสง ในกลุ่มดาวคนแบบหม้อน้ำ [Aquarius] กล้องโทรทรรศน์ TRAPPIST (ESO) Trappist-1 เป็นชื่อดาวฤกษ์ของระบบและเป็นชื่อของระบบนี้ด้วย แบบเดียวกับที่เราเรียก "ระบบสุริยะ" ซึ่งมีดาวฤกษ์ตรงกลางคือ "สุริยะ" หรือ "ดวงอาทิตย์" ชื่อนี้ได้มาจากการตั้งชื่อตามกล้องโทรทรรศน์ Trappist [The Transiting Planets and Planetesimals Small Telescope] ในประเทศชิลี ซึ่งเป็นกล้องตัวแรกที่พบว่าดาวฤกษ์ดวงนี้มีดาวเคราะห์ ส่วนเลข "1" ก็หมายความว่ากล้องตัวนี้พบระบบดาวฤกษ์-ดาวเคราะห์นี้เป็นระบบแรกตั้งแต่เปิดใช้งานมา ...ประมาณว่าฉันเจอเธอก่อนและเธอก็เป็นคนแรกของฉัน ❤ Trappist-1 เป็นดาวฤกษ์เล็กกว่าดวงอาทิตย์ 10 เท่า หรือใหญ่กว่าดาวพฤหัส...